همه شب در اين اميدم، كه نسيم صبحگاهي           به پيام آشنايان، بنوازد آشنا را                             پرونده اول:كافي است از كنار كتابفروشيها كه رد مي شويد نگاهي سرسري به عناوين كتابها بياندازيد، حداقل جند تا كتاب "كي پنير من رو خورد؟" ،"كي پنير من رو دزديد؟" ،"كي پنير من رو قورت داد؟" و هزارتا كتاب پنيري ديگر مي بينيد كه محتواي همه يكسان ولي مترجم و ناشر متفاوت است! از اين مدل كتابهاي ترجمه اي زياد است: كتابهاي پائولو كوئيلو و كتابهاي هري پاترهم از لطف و كرم برخي مترجمان فعال و با ذوق بي نصيب نمانده اند. از اين عجيب تر مترجماني هستند كه ظاهرا به كل زبانهاي زنده و مرده دنيا از اسپانيولي گرفته تا سانسكريت و دري و پشتو مسلطند و هر كتابي از هر زباني كه ترجمه مي شود آنها هم آن را يك دور ترجمه كرده اند! 

آيا در اين موارد مي توان ادعا كرد ترجمه هاي بعدي از يك اثر كه نخستين بار توسط كسي ديگر ترجمه شده، نقض حقوق مالكيت فكري مترجم اول است يا نه؟

توضيح:يكي از بارزترين نمونه هاي نقض حقوق مالكيت ادبي هنري و تجاوز به حقوق پديدآورندگان آثار "سرقت ادبي" و رونويسي از نوشته ها وآثار فكري و هنري ديگران است. لازم نيست اثر كپي شده دقيقا عين همان اثر اصلي باشد، فقط كافي است آنقدر شبيه باشد كه بتوان گفت كپي همان اثراست. مترجمي كه تنها برخي كلمات ترجمه ديگري را پس و پيش كرده و با نام خود اثر را چاپ مي كند، حقوق مترجم اول را نقض كرده است. 

البته اين امر مانع از اين نيست كه اگر اثري ترجمه شد و مترجمي ترجمه آن را روان و مطلوب نديد، نتواند آن را مجددا ترجمه كند. در اين موارد مترجم بعدي كه بدون توجه به ترجمه اول و با ذوق ادبي و سليقه خود اثر را ترجمه مي كند و در پايان كار هم تفاوت دو اثر از لحاظ ادبي كاملا مشهود است ، نقض حقوق مالكيت فكري صورت نگرفته است. در مورد مجازات مقلدان عزيز هم بايد گفت طبق قانون فعلي ايران ، مجازات حبس تاديبي سه ماه تا يك سال در نظر گرفته شده است. 

نتيجه اخلاقي:نه هر كه آينه سازد، سكندري داند...

پرونده دوم:مادربزرگ ميگه:تو روزنومه نوشته بود قهوه و نخود كه به موشهاي آلزايمري داده اند، موشها سريك ماه هوش و حافظه شون برگشته جاي خود، حالا منم چند وقته هر شب به آقا قهوه و نخود ميدم تا بلكه نظر جدش هوش و حواسش برگرده! دوباره ميگه:واي واي امروز هيشكي آقارو راه نبرده، دكتر گفته اگر راه نره استخونهاش پوك ميشه! 

پدربزرگ 88سالشه، آلزايمر شديد داره و چند ماهي ميشه كه توي بستر افتاده است. مادربزرگ همه اخبار پزشكي را با دقت گوش مي دهد، بخش پزشكي روزنامه ها و مجله ها را با دقت مي خواند و هر چه در مورد آلزايمر مي شنود حفظ مي كند و تا آنجا كه از دستش برآيد براي خوب شدن پدربزرگ تلاش مي كند. اگرچه وقتي آقا حالش بهتر بود تقريبا سر همه چيز با هم كل كل مي كردند، اما باز هم ترجيح مي دهد آقا با اين سن وسال همان آقاي قبلي باشد با همه كل كل كردن ها و غرزدنها! 

اگر ما امروزيها يك ذره از اين صبر و حوصله و علاقه را داشتيم ...  امروزيها ديگر صبر و حوصله قديمي هارو ندارند، شعار با رخت سفيد رفتن و با كفن سفيد برگشتن تقريبا براي خيليها به موزه تاريخ پيوسته است! امروزي ها حتي اگر از گل نازكتر هم به آنها گفته نشود باز هم به بهانه اي مثل عدم تفاهم را پيش گرفته و مثل موكل سرگشته من هنوز دو ماه از عروسي نگذشته از هم جدا مي شوند. البته عمر امروزيها كه به هشتاد و نود نمي رسد و تقريبا اكثر ما نهايتا تا شصت يا هفتاد سالگي با سكته اي، سرطاني، تصادفي، سقوط هواپيمايي و... به ديار باقي شرفياب مي شويم، اما بعيد مي دانم اگر هم عمرهاي اينچنيني داشتيم اينقدر صبر و حوصله داشته باشيم. امروزيها آنقدر كم حوصله اند كه حتي ايستادن توي صف نانوايي و گرفتن چند تا نان تازه را هم كاري عبث مي پندارند و خدا خير سوپري محله را بدهد با نانهاي بيات و بدمزه اش!

نتيجه اخلاقي:همان بهتر كه ما امروزيها عمرمان زياد نيست!!

پرونده اول:يكي از مهمترين موضوعات و نگرانيها در حقوق مالكيت فكري، كه در اجلاس هفدهم وايپو نيز محور اصلي مذاكرات كشورها بود، محدوديتها و استثنائات حقوق مالكيت فكري است. هدف اصلي قوانين مالكيت فكري حمايت از پديدآورندگان و افراد نوآور در زمينه هاي مختلف است تا تشويق به ايجاد آثار جديد گردند اما در عين حال لازم است بين حقوق آنها و منافع جامعه تعادل برقرار شود. برخي منافع عمومي جامعه اقتضاء ميكند كه از آثار فكري بدون مجوز پديدآورنده آنها استفاده كرد. اين رويه تحت عنوان استفاده منصفانه در بسياري از نظامهاي حقوقي دنيا و كنوانسيونهاي بين المللي مورد توجه قرار گرفته است و براساس آن حمايت از مالكيت فكري در موارد خاصي محدود شده و مستثنا مي گردد. مهمترين موارد محدوديتها و استثنائات مالكيت فكري كه در اكثر كشورها و كنوانسيونها مشترك است عبارتند از:

• استفاده به منظور نقل قول، گزارش اخبار روزانه، تحليل و تفسير آثار، نقد و بررسي
• استفاده هاي آموزشي، پژوهشي، تحقيقات علمي و...
• استفاده در كتابخانه هاي عمومي ، آرشيوهاي عمومي و تخصصي
• استفاده در مكانهاي خيريه عمومي و ...

در قوانين فعلي كشور ما نيز مواردي از اين محدوديتها و استثنائات در مواد 7، 8 و11 قانون حمايت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان وماده 5 قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات و آثار صوتي ذكر شده است كه آنها هم مربوط به استفاده هاي آموزشي، تحقيقاتي، علمي، نقد و بررسي ، كتابخانه هاي عمومي و... مي شود. دراكثر كشورها براي چنين استفاده هايي شرايطي وضع شده كه در هر حال به منافع پديدآورنده اثر لطمه اي وارد نشود، مثلا در انگليس حجمي كه از يك كتاب را مي توان بدون اجازه مولف و براي مقاصد شخصي تكثير كرد به صورت درصدي مشخص كرده اند. به هرحال بايد حجم استفاده از اثر با هدف استفاده متناسب باشد مثلا نمي توان 45 دقيقه از يك فيلم يك ساعته را با منظور نقدوبررسي بدون مجوز سازنده اثر پخش كرد!! اين كار منصفانه نيست و به منافع فيلمساز لطمه جدي وارد ميكند.

كتابخانه هاي عمومي و مراكز آرشيو نيز تحت شرايطي از اين امتياز استفاده مي كنند. مثلا در برخي كشورها به كتابخانه ها اجازه داده شده در مواردي كه از يك كتاب فقط يك نسخه وجود دارد و امكان تهيه نسخ ديگر به دليل ناياب يا قديمي بودن اثر وجود ندارد، آن را بدون مجوز تكثير كنند.

مهمترين نكته در استفاده منصفانه اين است كه استفاده بدون مجوز نبايد با اهداف تجاري صورت بگيرد و لزوما بايد غيرانتفاعي باشد. مثلا يك موسسه آموزشي يا تحقيقاتي ميتواند آثاري را كه براي امور پژوهشي و تحقيقات يا آموزش ديگران احتياج دارد تكثير كند اما حق ندارد از اين كار استفاده تجاري كرده وآنها را به منظورسوددهي مورد خريد و فروش قرار دهد.

توضيح:يكي از گروههاي شركت كننده در وايپو، اتحاديه بين المللي نابينايان WBU بود كه نماينده آنها يك پيرمرد نابينا بود. اين گروه جزو فعالترين گروههاي اجلاس بودند كه تمام تلاش خود را ميكردند تا محدوديتها و استثنائات حقوق مالكيت فكري را به طور خاص به نفع افراد نابينا و كم بينا توسعه دهند و طرحي را نيز تهيه كرده و در اختيار كشورها قرار داده بودند كه درآن امتيازاتي را به نفع اين گروه پيش بيني كرده بودند. البته همه نظرات و طرح آنها مورد قبول اعضا قرار نگرفت اما به طور كلي از كشورها خواسته شد در قوانين ملي خود مساله حمايت از اين افراد را مورد توجه جدي تر قرار دهند.

متاسفانه در قوانين فعلي ما هيچ اشاره اي به حمايت از افراد نابينا ، كم بينا و به طور كلي افراد معلول و ناتوان جسمي در اين زمينه نشده است . به هر حال اين افراد هم بخشي از جامعه ما هستند كه ناخواسته از برخي نعمتها محرومند وبايد مورد حمايت خاص قرار گيرند. اتفاقا در بين آنها آنچنان افراد بااستعدادي پيدا ميشود كه گاهي افراد سالم هم به گرد پايشان نميرسند مثلا هرسال در امتحانات كانون وكلا يكي از نفرات اول يا دوم از نابينان است .

 پرونده دوم: بعضيها تو زندگي آدم نقش تكيه گاه را دارند، مثل پدر، برادر بزرگتر، شوهر، يك معلم دلسوز، يك استاد دانشگاه، يك مشاورو مثلا يك وكيل سرپرست قابل اعتماد و دلسوز در دوران كارآموزي وكالت. اگر به اين تكيه گاهها اعتماد زيادي داشته باشي و بعد از مدتها آشنايي و اعتماد، كار ناشايستي از آنها سربزند، احساس مي كني يك ستون از ستونهاي زندگيت را از دست داده اي، سرخورده و نااميد ميشوي و فكر ميكني پس به چه كسي ميشه اعتماد كرد....

از بعضي حوادث زندگي درسهاي بزرگي ميشه گرفت  :

• اصل بر اين است كه به هيچ كس نبايد اعتماد كرد مگر خلاف آن ثابت شود، وخلاف آن هم به سادگي ثابت نميشود!
•  از روي ظاهر هيچ كس نبايد درباره اش قضاوت كرد، شايد همان آدمي كه فكر ميكني يكي از فرشتگان خدا روي زمين است ، شيطان مجسم و حتي بدتر از شيطان باشد!

و چند توصيه خاص به خانمها:

•   هيچ وقت براي امور خانوادگي مخصوصا طلاق ، از وكيل مرد كمك نگيريد! هيچ وقت و تحت هيچ شرايطي!!
•   هيچ وقت با هيچ مردي در مكان خصوصي و خلوت قرار ملاقات نگذاريد! هر چقدر هم كه آن مرد به نظرتان موجود بي خطر و بي آزاري باشد!! امان از خرده شيشه هايي كه در وجود نوددرصد مردهاست !!
•  خيلي مواقع بخشيدن كل مهريه براي گرفتن طلاق، كمترين بهايي است كه براي حفظ آبرويتان مي پردازيد! البته متاسفانه!!